Talas, Ağırnas, Germir ve Gesi: Taş Evler Rotası

Kayseri'nin doğusunda ve kuzeydoğusunda, 19. yüzyıla kadar Türk, Rum ve Ermeni ailelerin birlikte yaşadığı taş evli yerleşimler var. Talas şehre bitişik, Ağırnas, Germir ve Gesi ise Koramaz Vadisi tarafında. Burada mimari çok güzel ama bazı yapılar bakımsız ve bazılarının ziyaret durumu belirsiz. Bu yüzden yazının sonuna "neresi açık" diye bir tablo ekledik. Önce iki rotayı anlatalım.

Rota 1: Talas'ta bir öğleden sonra

Talas Belediyesi'nin tanıtım kitapçığı, kentsel sit alanının merkezi olarak Gölbaşı Meydanı'nı gösteriyor. Meydan, Kiçiköy Mahallesi'nde Atatürk Bulvarı, Kazım Paşa ve Ali Saip Paşa caddelerinin kesiştiği yerde. Adını altındaki büyük sarnıçtan alıyor. Yürüyüşe buradan başla.

Ali Saip Paşa Konağı: Meydanda, kesme taştan iki katlı büyük bir konak. Avluya açılan kapının üstündeki kitabe 1928 tarihli ve konağı "Yanya Usta"nın yaptığını söylüyor. Belediyeye göre yapı aslında 19. yüzyıl öncesinde ve sonlarında aşamalar halinde inşa edildi, sonra miras yoluyla bölündü. En üst katında Talas'ta "muhaccer köşkü" denen bir cihannüma var. Konak, Talaslı Ali Saip Paşa'nın adıyla anılıyor. Kitapçıkta konağın ziyarete açık olduğuna dair bir bilgi yok, o yüzden dışarıdan bakmakla yetinmen gerekebilir.

Ali Saip Paşa Caddesi: Meydandan uzanan bu cadde, belediyeye göre 19. yüzyıl kayıtlarında Ermeni, Rum ve Türklerin birlikte yaşadığı, bu durumu mübadele dönemine kadar sürdüren bir güzergâh. Cadde boyunca geleneksel evler, çeşmeler, kilise ve camiler var. Caddenin Aşağı Meydan'da bittiği yerde, Ali Saip Paşa'nın annesi için yaptırdığı Esma Hanım Çeşmesi duruyor. Çeşmenin kitabesi hicri 1305 (miladi 1887-1888) tarihli.

Tol Kilise: Ali Saip Paşa Caddesi'ne bağlanan Harmanlar Sokağı'nda, kayaya oyulmuş bir erken Hristiyanlık dönemi kilisesi. Belediye yaşını yaklaşık 1.500 yıl olarak veriyor. Restore edildi ve bugün Talas Sanat Galerisi olarak kullanılıyor.

Yaman Dede Konağı: Tablakaya Mahallesi'nde, Muammer Bey Sokağı'nda. Konak 1850'de geleneksel Türk evi özellikleriyle yapıldı. Talas Belediyesi 2007'de kamulaştırdı, 2011'de restore etti ve Talas'ın geleneksel yaşam kültürünü yansıtacak biçimde düzenleyip ziyarete açtı. İçinde tokana (mutfak), zerzembi (kiler), tol (mahzen) ve şırahane gibi bölümleri görebilirsin. Yakındaki Yaman Dede Camii, 1886'da kilise olarak yapılmış, 1924'te camiye çevrilmiş bir yapı.

Belediye kitapçığında bir de Amerikan Kız Mektebi var. 1870'lerde misyonerlerin açtığı okulun binası bugün kitapçığa göre çok yıpranmış ve kullanılamaz durumda.

Rota 2: Koramaz Vadisi tarafı

Bu rotadaki yerleşimler şehirden daha uzak ve birbirlerinden de ayrı. Bir yarım günü bu rotaya ayırmalısın.

Ağırnas

Bakanlık envanterine göre Ağırnas, Mimar Sinan'ın doğduğu kasaba ve il merkezine 27 km uzaklıkta. Envanterde Sinan'ın doğduğu ev, gençliğinde yaptırdığı çeşmeler, yer altı şehirleri ve kiliseler sayılıyor.

• Mimar Sinan'ın doğduğu ev: Ev daha önce restore edilip ziyarete açılmıştı. Kayseri Büyükşehir Belediyesi Meclisi ise Temmuz 2026'da mülkiyeti belediyeye ait evin restorasyon ve donatım için Kültür ve Turizm Bakanlığı'na tahsis edilmesini kabul etti. Belediye de evin "müzeye dönüştürüldüğünü" duyuruyor. Bu süreçte evin içinin gezilip gezilemeyeceği belirsiz. Gitmeden önce mutlaka sor.
• Ağırnas Yer Altı Şehri: Envantere göre kasabanın girişinde, Aşağı Pınar mevkiinde. Bazı bölümlerinin milattan önceye ait olduğu, en yoğun olarak MS 1-13. yüzyıllar arasında kullanıldığı düşünülüyor. Envanter, yer altı şehrinin temizlenip turizme açıldığını yazıyor. Ancak bu bilgi 2011 tarihli olduğu için güncel saatleri yerinde teyit et.
• Agios Prokopios Kilisesi: Envantere göre 1857'de yapıldı.

Germir

Envanterde Germir, Melikgazi'ye 6 km uzaklıkta, vadiler arasında, yöreye özgü kesme taş evleri ve üç kilisesi olan bir mahalle olarak tanıtılıyor. Germir, ABD'li yönetmen Elia Kazan'ın ailesinin memleketi olarak da anılıyor. Hemen yakınındaki Tavlusun da benzer bir dokuya sahip.

Dürüst olalım: Germir'in eski evlerinin bir bölümü yıkık durumda ve kiliseleri bakımsız. Oral Çalışlar'ın Serbestiyet'teki yazısında da Germir'de üç kilisenin hâlâ ayakta durduğu, ancak bakımsızlık içinde olduğu anlatılıyor. Fotoğraf ve sokak yürüyüşü için ilginç bir yer, ama müze gibi düzenlenmiş bir alan bekleme. Yıkık yapıların içine girme.

Gesi ve güvercinlikler

Envantere göre Gesi, Melikgazi'nin 17 km kuzeydoğusunda, Erciyes'in volkanik faaliyetleriyle oluşmuş bir vadide. İçinden geçen çay sayesinde çevresi bağ ve bahçelerle kaplı. Gesi ve çevresindeki Bahçeli, Özlüce ve Kayabağ'da dar parke taşlı sokaklar, avlulu evler ve kemerler görüyorsun.

Asıl görülecek şey Gesi kuş evleri. Özellikle Kayabağ'a giderken yamaçlarda, taştan silindir biçimli, 2-3 metre çapında ve 8-10 metre yüksekliğinde güvercinlikler var. Envanter bu yapıların Osmanlı dönemine uzandığını ve yöre halkının güvercin gübresini bağlarda kullandığını anlatıyor.

Koramaz Vadisi Müzesi

Kayseri Büyükşehir Belediyesi'ne göre restorasyonu tamamlanan Çerkes Mustafa Bey Konağı, Koramaz Vadisi Müzesi olarak ziyaretçi kabul ediyor. Müze, belediyenin müzeleri arasında sayılıyor ve Müzeler Haftası'nda ücretsiz açılmıştı. Vadi rotasında bir mola için uygun bir durak.

Neresi açık? (Ekim 2026 itibarıyla bildiklerimiz)

Pratik notlar

• Ulaşım: Talas'a şehir içi toplu taşıma ile kolayca gidebilirsin. Güncel hatları Kayseri Ulaşım'ın sitesinden ya da uygulamasından kontrol et. Ağırnas, Germir ve Gesi için de belediye otobüsü hatlarına bak. Bu hatlar daha seyrek olabileceğinden dönüş saatini önceden öğren.
• Saygı: Bu mahallelerde insanlar yaşıyor. Avlulara izinsiz girme ve kapı önlerinde fotoğraf çekerken dikkatli ol.
• Mevsim: Sokaklar dik ve taş döşeli. Kışın buzlanma olabilir, bu yüzden ilkbahar ve sonbahar en rahat zaman.

Kaynaklar

• Talas Belediyesi — Talas kültür mirası tanıtım kitapçığı (PDF) (talas.bel.tr/images/ustmenu/20211202084720_0.pdf)
• Talas Belediyesi — Talas cultural heritage booklet, English (PDF) (ftp.talas.bel.tr/images/ustmenu/20211202084800_0.pdf)
• Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — Kayseri Turizm Envanteri (PDF) (kayseri.ktb.gov.tr/Eklenti/6632,kayseri-turizm-envanteri--sonpdf.pdf)
• Kayseri Büyükşehir Belediyesi — Bakanlık ve Büyükşehir'den yeni müze iş birlikleri (kayseri.bel.tr/haberler/bakanlik-ve-buyuksehirden-kayseriyi-muzeler-sehri-yapacak-yeni-is-birlikleri)
• Kayseri Büyükşehir Belediyesi — 9 günlük tatilde Kayseri keşfedilmeyi bekliyor (kayseri.bel.tr/haberler/2027-turk-dunyasi-kultur-baskentinde-tarih-medeniyet-ve-turizm-yolculugu-9-gunluk-tatilde-kayseri-kesfedilmeyi-bekliyor3154031540)
• Kayseri Büyükşehir Belediyesi — Müzeler Haftası'nda 19 bin 967 ziyaretçi (kayseri.bel.tr/haberler/buyuksehirin-muzelerine-muzeler-haftasinda-yogun-ilgi-19-bin-967-ziyaretci3154431545)
• Serbestiyet (Oral Çalışlar) — Elia Kazan'ın şehri Kayseri'de (serbestiyet.com/?p=111392)