Kayseri Tarihi Merkez Yürüyüşü: Kale, Hunat, Ulu Cami

Kayseri'nin Danişmendli ve Selçuklu döneminden kalan merkezi, Cumhuriyet Meydanı'nın çevresinde, birbirine kısa yürüme mesafesindeki yapılarda yaşıyor. Aşağıdaki rota, sabah başlayıp öğleden sonra bitirebileceğin bir sırayla hazırlandı. Rahat bir ayakkabı giy, kışın ise yürüyüş arasında ısınabileceğin müzeleri ve çarşıyı rotanın ortasına koy.

Kısaca rota: Hunat Hatun Külliyesi → Kayseri Kalesi ve Arkeoloji Müzesi → Kapalı Çarşı, Bedesten ve Vezir Han → Ulu Cami → Cumhuriyet Meydanı (Sahabiye Medresesi, Kurşunlu Camii) → isteğe bağlı olarak Tennuri Sokak.

1. Hunat Hatun Külliyesi

Rotaya kalenin doğusundaki külliyeden başla. Külliyeyi, Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad'ın eşi ve II. Gıyaseddin Keyhüsrev'in annesi Mahperi Hunat (Huand) Hatun yaptırdı. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre caminin kapılarındaki kitabeler inşaatın Haziran 1238'de tamamlandığını gösteriyor. Külliye cami, medrese, hamam ve türbeden oluşuyor.

• Cami: Dışarıdan bir kale gibi görünen, köşelerinde takviye kuleleri olan büyük bir yapı. Orta açıklığı örten kubbe ve ince minare sonradan, 1899'da eklendi. Batıdaki taç kapının ayrıntılarına bakmayı unutma.
• Türbe: Hunat Hatun'un mezarı caminin kuzeybatı köşesindeki türbede.
• Medrese: Kayseri Büyükşehir Belediyesi'nin kullanımında ve Hunat Medresesi Kültür ve Sanat Merkezi olarak işletiliyor. Burada tezhip, çini, hüsn-i hat, dericilik, kil tablet yapımı ve ney üretimi gibi el sanatlarının atölyeleri, bir sahaf ve bir kafe var. Belediyenin duyurusuna göre yaz döneminde haftanın yedi günü 10.00-19.00 arasında açık. Kış saatlerini gitmeden önce sor.
• Hamam: TDV'ye göre 1929'dan beri özel mülk.

2. Kayseri Kalesi ve Arkeoloji Müzesi

Külliyeden batıya yürüdüğünde iç kaleye varırsın. Bakanlık envanterine göre kentin surları ve kalesi 3. yüzyılın ortasında inşa edildi, 6. yüzyılda ise daraltılıp onarıldı. İç kale kuzeyden güneye yaklaşık 800, doğudan batıya 200 metre uzunluğunda ve 19 burcu var. Kalenin kim tarafından ve ne zaman yapıldığına dair kesin bilgi bulunmuyor. Duvarlardaki kitabeler sonraki onarımlara ait.

Kalenin içinde, 19 Ekim 2019'dan beri Kayseri Arkeoloji Müzesi bulunuyor. Kültepe'den çıkan çivi yazılı tabletleri burada görebilirsin. Müze Türkiye'nin Müzeleri sitesinde her gün 08.30-17.30 arasında açık görünüyor (gişe 17.15'te kapanıyor). Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları müzeye Müzekart ile giriyor, 18 yaş altındakiler için giriş ücretsiz. Ayrıntılar için müzeler yazısına bakabilirsin.

3. Kapalı Çarşı, Bedesten ve Vezir Han

Kalenin hemen dibinde şehrin tarihi ticaret dokusu başlıyor. Bakanlık envanterindeki tarihler şöyle:

Bedesten büyük ve küçük kubbelerle örtülü. Doğu, batı ve kuzey olmak üzere üç kapısı var. Envantere göre eskiden kumaşçılar kullanırdı, envanterin hazırlandığı dönemde ise halı ve kilim satış yeri olarak kullanılıyordu. Vezir Han'ın avlusunun ortasında bir çeşme bulunuyor. Kapalı Çarşı'nın yanında 1512 tarihli Pirinççiler Çarşısı ve 1844 tarihli Hacı Efendi Çarşısı da var.

Çarşının içinde kaybolmak normal, sokaklar birbirine benziyor. Ulu Cami'nin minaresini yön bulmak için kullanabilirsin.

4. Ulu Cami (Cami-i Kebir)

Çarşının batı ucunda, Cami Kebir Mahallesi'nde şehrin en eski camilerinden biri duruyor. Bakanlık envanterine göre caminin yapımına, Kayseri'yi başkent yapan Danişmendlilerin hükümdarı Melik Mehmed Gazi döneminde (1134-1143) başlandı. Kuzey cephedeki kitabe, caminin Selçuklu Sultanı I. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde 1205-1206'da onarıldığını gösteriyor. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Melik Muhammed 1143'te Kayseri'de öldü ve caminin kıble tarafındaki türbeye gömüldü.

Caminin yanında envanterin "Kayseri'nin tek yazma eserler ve eski kitaplar kütüphanesi" diye andığı Raşit Efendi Kütüphanesi var. Kütüphane 1796'da kuruldu.

Cami çevresinde Büyükşehir'in Suriçi Camikebir projesi kapsamında arkeolojik kazılar yapılıyor. Ağustos 2026'da kazının genişletilmesi nedeniyle caminin türbe bölümü önündeki yaya yolu kapatıldı. Yönlendirme tabelalarına dikkat et.

5. Cumhuriyet Meydanı

Ulu Cami'den doğuya dönünce meydana çıkarsın. Bakanlık envanterinin şehir turu listesinde meydandaki yapılar şöyle sayılıyor: şehir surları, iç kale, Kurşunlu Camii, Sahabiye Medresesi, Saat Kulesi ve Atatürk Anıtı.

• Sahabiye Medresesi: Selçuklu veziri Sahib Ata Fahreddin Ali tarafından 1267'de yaptırıldı. Taç kapısı Selçuklu taş işçiliğinin iyi bir örneği.
• Kurşunlu Camii: Mimar Sinan Parkı içinde. Kubbesi kurşunla kaplandığı için bu adı almış. Envantere göre planı Mimar Sinan'a ait.
• Gevher Nesibe Darüşşifası: Aynı parkta, 1205-1206 tarihli Selçuklu şifahanesi. Bugün müze olarak kullanılıyor. Rotayı burada bitirmek istersen Selçuklu eserleri yazısına göz at.

Uzatmak istersen: Tennuri Sokak

Kalenin yakınındaki Cumhuriyet Mahallesi'nde, Tennuri Sokak'ta yan yana iki tarihi ev var:

• Güpgüpoğlu Konağı (Etnografya Müzesi): Orijinal bölümleri 1419-1497 arasında yapılmış, 18. yüzyıla kadar eklemeler görmüş. Haremlik bölümü eski bir Kayseri evi olarak düzenlenmiş.
• Atatürk Evi Müzesi: 19. yüzyıl Kayseri evi. Mustafa Kemal 19-20 Aralık 1919'da Kayseri'ye geldiğinde burada iki gece kaldı. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları için giriş ücretsiz.

Her iki müze de pazartesi günleri kapalı. Rotayı bir pazartesiye denk getirdiysen bu bölümü başka bir güne bırak.

Pratik notlar

• Ne zaman: Sabah erken başlarsan meydanı sakin bulursun. Çarşı öğleden sonra daha kalabalık oluyor.
• Cami ziyareti: Namaz vakitlerinde içeriyi gezmemeye özen göster. Kadınlar için başörtüsü, herkes için örtülü kıyafet uygun olur.
• Rehberli gezi: Büyükşehir'in yazın düzenlediği ücretsiz Kültür Yolu Gezileri, Kayseri Kalesi'ndeki stanttan kayıtla bu yapıların çoğunu kapsıyor. Gezilerin tekrar yapılıp yapılmayacağını gelecek yaz belediyenin sitesinden takip et.

Kaynaklar

• TDV İslâm Ansiklopedisi — Huand Hatun Külliyesi (islamansiklopedisi.org.tr/huand-hatun-kulliyesi)
• TDV İslâm Ansiklopedisi — Kayseri (islamansiklopedisi.org.tr/kayseri)
• Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — Kayseri Turizm Envanteri (PDF) (kayseri.ktb.gov.tr/Eklenti/6632,kayseri-turizm-envanteri--sonpdf.pdf)
• Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — Arkeoloji Müzesi (kayseri.ktb.gov.tr/TR-55028/arkeoloji-muzesi-kayseri-muzesi.html)
• Türkiye'nin Müzeleri — Kayseri Arkeoloji Müzesi (turkishmuseums.com/museum/detail/2111-kayseri-arkeoloji-muzesi/2111/1)
• Türkiye'nin Müzeleri — Kayseri Güpgüpoğlu Etnografya Müzesi (turkishmuseums.com/museum/detail/2113-kayseri-gupgupoglu-etnografya-muzesi/2113/1)
• Türkiye'nin Müzeleri — Kayseri Atatürk Evi Müzesi (turkishmuseums.com/museum/detail/2112-kayseri-ataturk-evi-muzesi/2112/1)
• Kayseri Büyükşehir Belediyesi — Hunat Medresesi, tarih, sanat ve kültürün yaşayan merkezi (kayseri.bel.tr/haberler/turk-dunyasi-kultur-baskenti-kayseride-hunat-medresesi-tarih-sanat-ve-kulturun-yasayan-merkezi3283132831)
• Kayseri Büyükşehir Belediyesi — Melikgazi Medresesi kazısı için yaya yolu kapatılıyor (kayseri.bel.tr/haberler/kamuoyuna-duyuru-melikgazi-medresesi-kazisi-icin-yaya-yolu-kapatiliyor3277732777)
• Kayseri Büyükşehir Belediyesi — 20 Haziran'da Kültür Yolu Gezileri başlıyor (kayseri.bel.tr/haberler/baskan-buyukkilictan-kayserinin-7-bin-yillik-mirasina-davet-20-haziranda-kultur-yolu-gezileri-basliyor31669)